Schilderij: "De terechtstelling van keizer Maximiliaan" (1868 – 1869)

Edouard Manet (1832 – 1883)

Manet was van mening dat zijn kunst de ideeën van het heden moest laten zien en niet het verleden. (Hoewel hij een groot bewonderaar was van Velasques en Goya) Als kunstenaar volgde hij het advies van Baudelaire op en trachtte hij een hedendaags realisme te schilderen. (Le peintre de la vie moderne) Tijdens zijn leven veranderde Parijs van een stad met een nog haast middeleeuws stratenplan naar een van de modernste steden ter wereld. Onder leiding van Baron Haussmann werden de grote avenues aangelegd en veranderde het stadsgezicht volledig. Alles was er opgericht Parijs de mooiste en modernste stad ter wereld te maken. Met deze moderniteit wilde Manet zich als kunstenaar vereenzelvigen. Manet wilde geen grote kunst schilderen zoals die in de toenmalige salons te zien was maar eerlijke kunst.

Een goede illustratie van zijn opvatting over eerlijke kunst is het schilderij "De terechtstelling van keizer Maximiliaan" (1868/ 69)
In 1864 werd Maximiliaan Ferdinand Jozef, telg uit het Habsburger geslacht, opverzoek van Napoleon III keizer van Mexico. Op de boot er naar toe schreef hij een boek over hofetiquette. In 1867 werd hij door het Mexicaanse verzet gevangen genomen, door de krijgsraad ter dood veroordeeld en geëxecuteerd
Het schilderij van Manet laat de keizer zien op het moment dat hij wordt doodgeschoten. Destijds was er nogal wat kritiek op deze wijze van afbeelden. Had de schilder niet iets meer gevoel kunnen tonen, iets meer morele betrokkenheid? Manet echter laat de gebeurtenissen zien - inclusief de toeschouwerschouwers die ongeïnteresseerd over de muur toekijken - zonder algemeen commentaar op het onmenselijke gedrag van mensen onderling. Niet dat hij politiek onverschillig of moreel nalatig was. Integendeel. Als soldaat heeft Manet in 1870 deelgenomen aan de Frans Duitse oorlog, uit brieven uit die periode blijk zijn afkeer van de oorlog. De gebeurtenis is verschrikkelijk maar Manet onthoudt zich als schilder van elk oordeel. Het is, wat het is. Niets meer. De verschrikking ligt vervat in het feit. Net als bij de moment opname van de oorlogsreporter.
Voor een realist als Manet kan verschrikking niet tot iets universeels gemaakt worden: het is verbonden aan een concrete situatie op een bepaald ogenblik. Het schilderij van Manet zal nooit de icoonstatus bereiken van bijvoorbeeld Goya’s "De executie op de derde mei" (1814)of van Picasso’s "Guernica" (1937) . Die weliswaar gebaseerd zijn op een concrete gebeurtenis maar die de verschrikking tot iets universeels maken. Zodanig zelfs dat wanneer er in het VN gebouw in New York vergaderd wordt over de oorlog in Irak de kopie van de Guernica die daar hangt afgedekt moet worden.
Het schilderij van de realist Manet laat ons de "gewone", "dagelijkse" kant van de verschrikking zien. Verbonden aan een concrete situatie, plaats en mensen. Wanneer we dat erkennen heeft handelen ook zin. En is het niet langer (of alleen) iets universeels behorende bij de "condition humane".

Een ander mooi voorbeeld dat ik tegenkwam, bij het zoeken naar geschikte afbeeldingen, en nog niet kende is de schets barricade. Hierop zien we een afbeelding die vergelijkbaar is het schilderij De terechtstelling van keizer Maximiliaan.

home tekenlog schilderijen ruimtelijk werk grafiek reprocitaat kunst kolom video/ audio fotografie tekeningen
contact