Johannes Vermeer 'Meisje met de Parel' ca 1665 Salvador Dali 'Couple aux têtes pleines de nuages
(Een paar met het hoofd vol wolken) 1936

juxtapositie

Chris den Engelsman

in hun pas de deux fluistert de een 'heilig'
spreid de ander een model op de motorkap
gewoon een kwestie van goede marketing met
oog voor vorm en harmonie een trio badend in
een gedroomd licht en de wolken in het hoofd
in hun samenklank verschuift het zingevend verband
de levensechte illusie wordt volkomen kunstmatig
in geel blauw en wit komt het licht van binnenuit

kleur ligt licht over hun onvast duet gesluierd de een
tovert met scherp steriel kunstlicht de ander strijkt met
broos doorschijnend daglicht de bijna transparante verf
de lichtende drieklank van geel blauw en wit tilt ons uit
onze alledaagsheid even onontkoombaar als het niets
een wereld van louter glans en licht
- jux-ta-po-si-tie -
 

Jean-François Millet 'L'angelus'

Salvador Dali 'Couple aux têtes pleines de nuages'
(Een paar met het hoofd vol wolken) 1936

Salvador Dalí (1904 – 1989)
Couple aux têtes pleines de nuages (Een paar met het hoofd vol wolken) 1936
Olieverf op paneel 92,5 x 69,5 en 82,5 x 62,5 cm
Rotterdam Museum Boijmans Van Beuningen

Johannes Vermeer (1632 – 1675)
Meisje met de parel ca. 1665
Olieverf op doek 44,5 x 39 cm
Den Haag Mauritshuis

Jean-François Millet (1814 – 1875)
Het Angelus 1859
Olieverf op doek


Salvador Dali - De geest van Vermeer 1934

Dalí haalde wel eens rare grappen uit met Vermeer. Zo legde hij in een dierentuin de confrontatie vast van een rinoceros met een grote reproductie van Vermeers schilderij De Kantwerkster uit het Louvre. Maar bovenal had hij een mateloze bewondering voor hem. Vandaar zijn bedevaart in 1962 naar het Mauritshuis in Den Haag en naar Delft, waar volgens hem ‘de twee belangrijkste paar ogen ter wereld’ vandaan kwamen, de ogen van Vermeer en de microscooplenzen van Anthonie van Leeuwenhoek. Eerder al had hij in een autobiografische tekst geschreven dat hij streed ‘tegen Rembrandt, voor Vermeer’.Er is veel dat Dalí’s werk met de Hollandse meester verbindt. Soms zijn er heel directe thematische verbanden, zoals op het kleine paneel Verschijning van de stad Delft uit 1935 – 1936 dat een fragment uit Vermeers beroemde Gezicht op Delft transponeert naar een Spaans landschap. Dalí was van mening dat het Delftse licht ook te vinden was aan de Catalaanse kust. Soms zijn ze wat meer verhuld, zoals op zijn miniatuurachtige stillevens met vaak niet meer dan een stuk brood, herinnerend aan het brood dat Vermeer zo onvergetelijk had weergegeven op De melkmeid. Meer in het algemeen gesproken is er verwantschap in hun vermogen om een immense ruimte op te roepen op een klein oppervlak, in hun verfijnde weergave van huid en verschillende stoffen (zij het dat ze bij Dalí harder aandoen dan bij Vermeer. Ook is er overeenkomst in de sterke silhouetwerking van de figuren. Zoals Vermeers meisje zich aftekent tegen de bijna zwarte achtergrond, zo tekenen de twee figuren van Dalí zich af tegen de muur. Ze bestaan in feite alleen maar uit een contour – de lijst – waarbinnen zich, achter witgedekte tafels met een paar eenzame stillevenobjecten, een landschap van kosmische dimensies uitstrekt. De omtreksvorm van het Paar, waarin Dalí zichzelf en zijn vrouw Gala zag, heeft overigens een andersoortige en nog al curieuze herkomst: ze is afgeleid van de biddende boer en boerin op het ooit immens populaire, sentimentele schilderij Het Angelus van de negentiende-eeuwse schilder Jean-François Millet.


poster Mauritshuis

Salvador Dali en Gala

zie ook KunstKolom over Johannes Vermeer en over de Utrechtse Caravaggisten

home tekenlog schilderijen ruimtelijk werk grafiek reprocitaat kunst kolom video/ audio fotografie tekeningen
contact