Herzberg-Breughel-Theatertekst

De val van Icarus

Theatertekst van Judith Herzberg

Openingskoor

zon gaat onder
ploeg ook zonder

aarde mijn kinderen
brood maakt haar waarde
ondersteboven
de vorige jaren

als de laatsten
ploegen varen
ik verga vanzelf

vuurbakens branden niet
soldaten landen niet
wij maken vuurbakens

achter de rotsen
liggen nog schepen
onder het water
liggen nog rotsen

Herzberg-Breughel-Theatertekst

Daedalus - Patrijs

Daedalus
, Icarus! Zeg waar je bent,
in welk element
ik moet zoeken.
Patrijs, Log en traag, log en traag
rommel ik tussen de lagen -
Daedalus, Waar komen die veren vandaan,
die veren vandaan,
veren vandaan op het water?
Patrijs, Rommel ik onder de lagen
bladeren van jaren -
Daedalus, Zoontje, je weet toch, de ruimte
ook die om te vliegen heeft grenzen.
Patrijs, Kom om, kom om tussen
grondblad en stronk -
Daedalus, Is hij trots of weerbastig
die dorst naar de hoogte?
Patrijs, Tussen grondblad en stronk
de wortels uit de spelonken.
Daedalus, Die dorst naar de hoogte,
die dorst te verdrinken.
Icarus! Zeg waar je bent!
In welk element
ik moet zoeken!

Herzberg-Breughel-Theatertekst

Herder

Zoiets te zien is zeker verboden.
God geve dat ik het overleef.
Ik kijk naar boven en wat zien mijn ogen?
Twee vliegende goden
met mensenpoten
en mensenhanden.
Dan nog maar éen,
en jammeren dat de andere deed!
als ik het niet
met mijn ogen gezien
met mijn oren gehoord had -
Zoiets te zien is zeker verboden.
God geve dat ik het overleef!

Herzberg-Breughel-Theatertekst

Daedalus - Patrijs

Patrijs
, Daedalus, hoor je mijn geschater?
mijn wraak is gekomen,
mijn wraak komt niet later.
Daedalus
, O god, wat is dat voor een vreemde logge vogel?
Patrijs, Zeg liever: o vogel,
wat is dat voor een vreemde logge god?
Daedalus, Is dit grappig bedoeld? Je moet weten
dat ik op dit moment door angst,
verschrikkelijke angst wordt nagezeten.
Patrijs, Beter de angst achter je aan
dan voor je uit, beter boven
dan onder je, want
als je niet uitkijkt dan donder je.
Daedalus, Hoe bedoel je?
Patrijs, Pas als ze bloeden voel je.

Boer

Het ergste is als alles blijft zoals het is.
Ik wil en kan niet ingrijpen ik wil
naar huis, de koeien melken, eten
en vergeten wat ik zag. Het ergste is
dat dit tumult, als op een schilderij
dat deze val, van wat?
van nacht nu bijna al
mij in één houding vat
mijn ploeg loopt vast
het blijft mij bij
ik schud het nooit meer af.
Het ergste is als zelfs vergaan
al stilgeschilderd is.

Herzberg-Breughel-Theatertekst

Daedalus - Patrijs

Daedalus, Waarom zo schamper?
Ik ben mijn kleine zoon verloren.
Zeg dan of je hem kent.
Patrijs, Wat zegt u? Het is niet dat ik niet goed hoor,
maar van mijn oor naar mijn begrip moeten uw woorden
in mijn kop veel ingewikkelde en diepe labyrinthen door.

Herzberg-Breughel-Theatertekst

De Zeeman

Mijn vrouw, die met haar armen hoog,
haar benen wijd, rok over rok en juichend
op het uiteinde van de pier zou moeten staan!

Door al het wachten is het juichen haar vergaan,
droog zit ze op haar strozak straks, droog
kijkt ze me aan.

Soms duurt het dagen voor ze op wil staan.
Ik geef haar eten, drinken, zoete vijgen
mijn eigen hevigheden houd ik in.

Dan komt het wonderbaarlijk smelten
dan gaat zij weer bewegen - lente! -
rennen, vult zij de emmers.

O Heilige Maria, juist is zij zacht, juist
rusten wij, armen en benen om elkaar
vaar ik weer uit.

Daedalus, Doe je zo dom, ben je zo traag?
Ik stel een gewone vraag, en
alles wat ik van je krijg
zijn vaagheden, toespelingen.
Ken je mijn kind?
Wat weet je van een labyrinth?

Herzberg-Breughel-Theatertekst

De Visser

Er is verslaving in mijn staren
zodra ik uitgooi komt in mij
het woelen en het zoeken tot bedaren
mijn oog rust op de dobber, maar het is meer
dan rusten, het is alsof ik eindelijk
vrij ben op één plek te blijven,
en zo verstijft mijn blik - ik wacht niet
op het bijten van een vis - ik lijm
het ogenblik. Ik hoef niets hoef niet
te kijken. Bepaal mij tot de rimpelingen
bemoei mij niet in diepte door te dringen.
Los van wat boven of wat onder mij
verschijnt, verdwijnt, los van wat was
en los van wat nog te gebeuren staat.
De gladde kleuren die het vlakbij water glanst
zijn mij al veel te veel gebeuren
en kijk daar komt de eerste ring
van één of ander verre dompeling.
Wat kan ik beter doen dan niets,
dan niet bewegen. Zelfs het geringste
opslaan van een oog haalt onherstelbaar
overhoop en brengt te weeg en brengt te weeg.

Herzberg-Breughel-Theatertekst

Daedalus - Patrijs

Patrijs
, Ooh! U bent Daedalus!
Eens had je een levend neefje,
een jongetje van twaalf.
Net zo oud dus
als die 'verdwaalde' Icarus.
Daedalus, Een lastige knaap,
eerzuchtiger dan de meesten.
Patrijs, Waar is hij gebleven, Daedalus?
Je zuster had hem aan jou gegeven
onder jouw broederlijke hoede
die zij vertrouwde, en - wat misschien
méer is -  ook in de leer!
Daedalus, Wat moet je toch weten, je loert,
je bemoeit je. Zie je dan niet
dat ik zoeken moet?
Patrijs, Ik vraag alleen hoe het hem gaat.
Daedalus, Heerlijk, heerlijk gaat het hem, maar op dit moment
zoek ik mijn zoon, die, als je op de hoogte bent ...
Patrijs, Op de hoogte, ik op de hoogte?
Ha! Juist door jou in de laagte gestoten.
Daedalus, Wat praat je voor wartaal?
Zeg op, ik haat raadsels.
Patrijs, Eerst een antwoord. Waar
is je neef, die de zaag heeft bedacht
en de passer, die jou zelfs de baas
leek te worden in het bedenken.
Slim als hij was, bezig en bruikbaar
met zijn twaalf jaar, zo oud
ongeveer als dat been daar.
Daedalus, Icarus, Icarus, Icarus ...

Slotkoor

Wat ik heb meegemaakt
Heb ik dat meegemaakt
Wat heb ik meegemaakt
Heb ik dat meegemaakt
Loeven heb ik meegemaakt
Blindslaan van het zeil heb ik meegemaakt
Magerman en kraak heb ik meegemaakt
Was ik dat, heb ik dat meegemaakt
Bakzeil halen, stagzeil hijsen,
loefmars bruisen, bramschoot vieren,
stormfok hijsen, marszeil reven,
grootzeil geren, reven knopen.
Windstoot komt er
Zeebrand komt er
Grootzeil neer
Dood nabij
Reddingsboot, bijna dood
Onweer komt er
Stormvlaag komt er
Stortzee komt er
Lekslaan komt er
Wanhoop komt er
Zandgrond komt er
Scheuren, barsten,
breken, zinken.

Verantwoording

De val van Icarus is het libretto van een muziektheaterspel geschreven in opdracht van de Theaterschool in Amsterdam. Het werd op 19 januari 1979 voor het eerst uitgevoerd, met muziek van Henk van der Meulen en onder regie van Johan Greten.
Boer, Zeeman, visser, herder en patrijs zijn ontleend aan het schilderij van Pieter Breughel de Oude, Landschap met de val van Icarus, in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Brussel. Op Breughels voorstelling van de mythe is het libretto grotendeels gebaseerd al is ook gebruik gemaakt van Ovidius' Metamorfhosen, boek VIII, 256 - 360.
De tekst van deze uitgave (NB zoals hierboven weergegeven) wijkt af van die van het muziektheaterspel. Twee gedichten die niet op muziek zijn gezet en die dus bij de uitvoering achterwege bleven, werden ingevoegd: 'De boer' en 'De zeeman', beide eerder gepubliceerd in Judith Herzberg Botshol. (zie
Brueghel - Herzberg )

Meer Breughel op deze site:
Brueghel - Alstein, Breughel - Anker, Brueghel - Auden, Brueghel - Berryman, Brueghel - Burnier,   Brueghel - Claus, Brueghel - Coninck, Brueghel - Emmens, Brueghel - Enquist, Brueghel - Foerster, Brueghel - Hawinkels01, Brueghel - Hawinkels02, Brueghel - Herzberg, Brueghel - Jooris, Brueghel - Kal, Brueghel - Kopland, Brueghel - Langland, Brueghel - Mare de la, Brueghel - Verwey, Brueghel - Smit, Brueghel - Spillebeen01, Brueghel - Spillebeen02, Brueghel - Spinoy, Brueghel - Szymborska, Brueghel - Velde, Brueghel - Vestdijk, Brueghel - Williams01, Brueghel - Williams02, Brueghel - Williams03, Brueghel - Williams04, Brueghel - Williams05, Brueghel - Williams06, Brueghel - Williams07, Brueghel - Williams08, Brueghel - Williams09, Brueghel - Williams10

Icarus-gedichten

KunstKolom Pieter Breughel

Breughel tekeningen.