Calder - 'Le Tamanoir' / 'De Miereneter' (1963)

 

Hoogvliet - de Miereneter van Calder

Manuel Kneepkens

 

Wie heden getuigen wil
van het rood van de roos
diens potlood bloedt…
 
Ga dus liever de stilte van het stemhokje in
met een appel & een peer & een pruim  
op je hoofd  
 
en stop dan tegen het zwart parfum
van de Maas
je neus
in een zakdoek van Greenpeace
 
en nies dan niets dan Gelukzaligheid
in je Liefste ’s
gleuf
 
_ God zegene haar stembus..!_
 
 
want:
 
Heb niet De Krekel lief
 
Ook niet De Mier
 
En zeker niet De Mierenneuker
 
 
maar uitsluitend:
 
De Miereneter
 
Monsieur Le Tamanoir
 
 
Aai
de miereneter
 
 
Zo luidt mijn stemadvies!

 

Calder - 'Le Tamanoir' / 'De Miereneter' (1963)

 

Miereneter van Calder

Grote plaatstalen sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Alexander Calder, in 1964 door Rotterdam aangekocht ter verfraaiing van de nieuwe wijk Hoogvliet. In 2008 dreigde Hoogvliet het beeld na tijdelijke uitleen voor een tentoonstelling niet meer terug te krijgen.

Monumentale Miereneter

Alexander Calder (1898 – 1976) is een Amerikaanse kunstenaar die vooral bekend is geworden met zijn ‘mobiles’ en ‘stabiles’ (grote abstracte sculpturen). Nederland kent één monumentale sculptuur van Calder in de openbare ruimte, en die staat in Hoogvliet. De sculptuur heet ‘Le Tamanoir’ (De Miereneter) en is vervaardigd in 1963. In de volksmond wordt het beeld ook wel de ‘Spin’ of de ‘Vuilgrijper’ genoemd. In 2012 hield het Haags Gemeentemuseum een grote overzichtstentoonstelling van Calder’s werk waar men ook de Miereneter graag wilde tonen. Men vond de sculptuur inmiddels echter te kwetsbaar om te verplaatsen.

Gekocht in Parijs

De Miereneter werd begin 1964 door de gemeente Rotterdam aangekocht op een solo-expositie van Alexander Calder bij Galerie Maegt in Parijs. De gemeente had een aanzienlijk bedrag voor de verfraaiing van de nieuwe wijk Hoogvliet gereserveerd. De afdeling Kunstzaken van de Rotterdamse gemeente toonde belangstelling en kreeg ook de wethouder van Kunstzaken, Nancy Zeelenberg, warm voor de sculptuur.

Via Kassel naar Rotterdam

Galerie Maegt had wel bedongen dat ‘Le Tamanoir’ nog te zien zou zijn op de Documenta III in Kassel voor het beeld naar Rotterdam zou komen. Het duurde daarom tot eind 1965 voor De Miereneter op de hoek van de Aveling en de Venkelweg in Hoogvliet werd geplaatst. Tegelijk vond in het Bouwcentrum aan het Weena de expositie ‘Stad in Beweging’ plaats met foto’s van andere werken van Calder.

Museumlieveling

Van juni tot september 2001 werd de Miereneter uitgeleend voor de tentoonstelling ‘Carnaval des Animeaux’ op de Lange Voorhout in Den Haag. Het leverde verhitte discussies op toen Wim Pijbes het beeld na terugkeer in de voortuin van de Kunsthal wilde hebben als plaatsvervanger voor de ‘Rhinoceros’ van Nikki de Saint Phalle. Hij kreeg Museum Boijmans Van Beuningen, het toenmalige NAi (tegenwoordig Het Nieuwe Instituut), het Chabotmuseum en het Natuurhistorisch Museum mee maar Hoogvliet werd niet op de hoogste gesteld. De Internationale Beeldencollectie dacht ook nog even aan de Parklaan als locatie maar uiteindelijk keerde De Miereneter toch terug in Hoogvliet.

Restauratie

In 2008 werd de Miereneter, die bestaat uit plaatstalen delen die met enorme bouten aan elkaar zijn geklonken, gerestaureerd en opnieuw beschilderd. Vanaf de jaren zeventig had het beeld negen nogal willekeurig gekozen verflagen gekregen. In overleg met de Calder Foundation werd de oorspronkelijke kleur bepaald: zeer donkerbruin/zwart. Het beeld werd eerst helemaal gezandstraald en kreeg vervolgens de nieuwe verflaag. De restauratie, die een week in beslag nam, werd uitgevoerd onder een tent die over het beeld heengetrokken was. De gerestaureerde Miereneter werd op 1 oktober 2008 onthuld.

Alexander Calder