Roland Holst-Mor 
Antonie Mor van Dashorst 'Portret van Willem van Oranje' (1555 – 56)
olieverf op paneel 105 x 81,5 cm

De prins weergekeerd

A. Roland Holst

Ligt ergens nog die helm? en dat kuras,
bestaat het nog? Geringschat, ongedragen,
laat dit tijdperk, wat eens van geest en ras
getuigde, roesten. Joelen, spot, weeklagen,
hees natellen van goud: onder de lage
wolken klinkt anders niet; de rest werd as.

De rest: de handen van de prins, het hoofd
dat eenmaal uit genotzucht vastberaden
het edel hart bevrijdde in een geloof
en in een op genade of ongenade
strijden, tot geestdrift met beheerste daden
uit keurbende' een volk oogstte, schoof aan schoof.

Konden de groten, die – hun jeugd voorbij -
bezield oorloogden, na een reeks geslachten
weer jong terugkomen, en stond ook hij
zo en thans weergekeerd, en hier, bij machte
ons te verstaan naar daden en gedachten,
hoe zou hij ons dan aanzien, u en mij?

De dag gaat uit; niets wordt er meer gehoord
dan uit ver dorp kindren die spelend schreeuwen -
Maar hier staat in wak licht, dat, nog doorgloord
van eeuwen her, kwijnt door ophanden sneeuwen,
dit beeld van voor hij vocht, dat na vier eeuwen
thans op wat inkeer zich afvroeg, antwoordt.

Zwijgzaam en terughoudend, haast alweer
afgewend, is de blik; de zijdlingse ogen
dralen mismoedig, ziende heinde en ver
de hevigen ontzield, de zielsbewoognen
ontmand, en zijn arm volk, den geest verloochnend,
vallende uiteen in benden, her en der.

Zoals den oogopslag houdt ook dien mond
hoog misprijzen teleurgesteld omwreveld -
De korte winterdag heeft uit, en rond
dit huis, waar hoop aan wanhoop zich benevelt,
ligt het voormaalge in stilte en ijs gekneveld,
en wat de toekomst bergt, blijft ondoorgrond.

Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor
Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor
  Antonie Mor van Dashorst
Utrecht 1519 – 1576 Antwerpen
 

Antonie Mor van Dashorst
Utrecht 1519 – 1576 Antwerpen
Portret van Willem van Oranje (1555 – 56)
olieverf op paneel 105 x 81,5 cm

Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor
Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor Roland Holst-Mor
  Antonie Mor van Dashorst
Utrecht 1519 – 1576 Antwerpen
 

Antonie Mor van Dashorst
Utrecht 1519 – 1576 Antwerpen
Mor was een leerling van Jan van Scorel in Utrecht maar verhuisde daarna naar Antwerpen. Hij verbleef in Italie, Spanje en Portugal. In Spanje fungeerde hij als hofschilder van Karel V en Filips II, reden waarom hij ook wel op zijn Spaans, Antonio Moro wordt genoemd. Hij schilderde portretten in een verfijnde, ingehouden stijl, die een belangrijke invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de portretschilderkunst in Spanje en in de Noordelijke Nederlanden. Hij is ook in Engeland als portretschilder werkzaam geweest.

Antonie Mor schilderde dit portret van de jonge prins Willem van Oranje waarschijnlijk kort voordat deze van Filips II de Orde van het Gulden Vlies had ontvangen, want die ontbreekt nog. In 1559 werd de prins door de koning benoemd tot stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Op den duur ontwikkelde hij zich tot een krachtige tegenstander van diens absolutisme.
Het januarinummer van 1933 van De Gids stond geheel in het teken van de herdenking van het geboortejaar van prins Willem van Orange, de Zwijger. Het opende met Mors Portret van Willem van Orange (1533 – 1584), waarnaast van A. Roland Holst – van 1920 tot 1934 redacteur van De Gids – 'De prins weergekeerd' was afgedrukt.
Roland Holst loopt op Mor vooruit; bij hem is Willem van Oranje al de grondlegger van de Hollandse natie die hij als 23 jarige nog niet was. Helm en kuras, handen en hoofd van de prins doen hem zich afvragen, wat de latere Vader des vaderlands zou vinden van de toestand van ons land anno 1933. Het antwoord valt negatief uit: het volk ziet hij 'vallende uiteen in benden, her en der.'