Schulte Nordholt-Rembrandt-02
Rembrandt van Rijn 'Jonge vrouw in bed' 1645

Rembrandt

Jan Willem Schulte Nordholt

Liefde en vrede in het warme bed.
Het dal der slaap regent vannacht weer vol.
Paarden gaan langs de horizon op hol.
Hoog van de tinnen van de hemel steekt
een engel zijn luidruchtige trompet.

Dat alles sterft wanneer de dag aanbreekt.
De hanen kraaien spleten in 't gordijn,
Een man vindt in de eerste schemer zijn
penseel, op 't morgenblanke linnen zet

hij neer wat uit de nacht als nieuw ontstaat:
Aurora als een vrouw van melk en bloed,
Hendrikje Stoffels als de dageraad.

Rembrandt van Rijn
Leiden 1606 - 1669 Amsterdam
Jonge vrouw in bed
Olieverf op doek, 81 x 67 cm, ca. 1645

Rembrandt van Rijn
Leiden 1606 - 1669 Amsterdam

Rembrandt werkte gedurende zijn eerste jaren in Leiden doorgaans op panelen van klein formaat in een zeer precieze schilderstijl, maar ging na zijn verhuizing naar Amsterdam in 1632 werken op doeken van veel groter formaat. Hij was in Amsterdam aanvankelijk werkzaam als portretschilder, maar schilderde na verloop van tijd ook religieuze en historische voorstellingen, taferelen uit het dagelijks leven en een aantal landschappen. In alle gevallen probeerde hij in zijn schilderijen actie en drama tweeg te brengen. Rembrandt schilderde tientallen zelfportretten en maakte ook een groot aantal tekeningen en etsen.
Hij kende veel tegenslagen in zijn persoonlijk leven, die door biografen soms breed worden uitgemeten: de dood van zijn vrouw Saskia op jonge leeftijd en van een aantal kinderen, zijn faillissement in 1656 en de daaropvolgende verkoop van zijn bezit.

Dit schilderij wordt vaak beschouwd als een portret van Hendrickje Stoffels, die omstreeks 1649 bij Rembrandt in huis kwam en daar tot haar dood in 1663 bleef. Sommigen houden het ook voor een portret van Rembrandts huishoudster uit de periode 1642-49, Geertje Dircx. Omdat noch van Hendrickje, nog van Geertje een gedocumenteerd portret bestaat, is echter moeilijk met zekerheid vast te stellen of het hier inderdaad een portret van één van beiden betreft.
Men heeft in het schilderij ook wel eens een bijbelse voorstelling gezien, bij voorbeeld een uitbeelding van Sara (het apocriefe bijbelboek Tobias) die haar echtgenoot Tobias begroet, die in staat is gebleken de duivels te verjagen die haar zeven eerdere echtgenoten voor de huwelijksnacht hadden gedood. Schulte Nordholt interpreteert het schilderij als een portret van Hendrickje Stoffels, 's morgens bij het uit bed komen. Hij laat het moment waarop Rembrandt dit tafereel schildert, samenvallen met het onderwerp: 'Hendrikje Stoffels als de dageraad.' Heeft de schilder haar 's nachts zo gedroomd of 's morgens zo gezien?

Schulte Nordholt-Rembrandt-02 Schulte Nordholt-Rembrandt-02
Schulte Nordholt-Rembrandt-02  Schulte Nordholt-Rembrandt-02 
Schulte Nordholt-Rembrandt-02  Schulte Nordholt-Rembrandt-02 
Rembrandt van Rijn 'Hendrickje Stoffels'  
Schulte Nordholt-Rembrandt-02
'Hendrickje Stoffels' (en Venus) uit het atelier van Rembrandt