James Ensor De witte wolk Leon spilliaert zelfportret Constant Permeke
James Ensor Leon Spilliaert Constant Permeke

Three(-)Masters
(klein Oostends drieluik voor Hans Helsen)

 

Jos Stroobants


Een laat-zomerse bries over de stad.

(Slechts schroomvol ga je naar de meesters toe:
je vraagt hen nooit ‘waarom’, maar ‘wat’ en
hoe’.)

Een driemaster vaart uit; de zee ligt glad…

James Ensor Grote Marine
James Ensor 'Grote Marine'

I.  James Ensor

’s Nachts rusten meest de kleuren
van het hevige gebeuren
op het canvas van de dag.

Dan legt hij ze te rusten
op de winderige kusten
van zijn instrument van slag.

Maar buiten op de dijken
weten maskers niet van wijken:
uit de zee stijgt hoongelach.

Dan hoort hij hoe de onrust
hem belaagt, en grote onlust
uit dat zwart continuüm.

Wie rijdt ginds op de wolken,
laat er lucht en water kolken,
giftig groen narcoticum?

Reeds vindt hij lijnen, kleuren,
maar de zee schept het gebeuren
op haar groot harmonium.

(31 augustus 2016)


Leon spilliaert zelfportret
Leon Spilliaert zelfportret

II. Léon Spilliaert


In spiegels gloeit geen klaarheid
over nachtelijke waarheid
die in dromen rust en rot,

en duizelingen trekken
zonder licht of hoop te wekken
naar het afgronddiepe lot.

De stad spreidt haar coulissen,
vult met diepe duisternissen
schaduw, valstrik en complot.

Op dijken, straten, vrouwen 
hangt een geur, niet te vertrouwen
(wéét nog steeds het oude kind),

een geur van zee en nachten:
die kan angst noch pijn verzachten.
Om ‘t staketsel huilt de wind.

Hoe zou hij dan op doeken
uitzicht, nieuwe adem zoeken?
Gifgroen wenkt het glas absint…
(27 september 2016)

 
Constant Permeke vlaams landschap

Constant Permeke 'Vlaams Landschap'

III. Constant Permeke


Zijn aarde legt haar zwaarte
over elke aangekaarte
vraag of onvermogen heen.

De donkerte vanbinnen
breekt zich baan: de oude zinnen
zijn van zwijgen, bloed en steen.

Zelfs sneeuw verliest zijn lichtkracht
waar de oude nood slechts plicht vraagt,
zon in okerzwart verdween.

Een roeier, kromgebogen,
weer- en wind- en waanbedrogen,
door de stroming gekastijd;

een boer die aarde krabt en
aarde vreet, weer opgelapt door
water, sprokkelbrood en spijt;

een vissersvrouw die wacht, en
zélf het wachten werd… : hún krachten
bergen oude vruchtbaarheid. 

(28 september 2016)

Constant Permeke De berechtiging
Constant Permeke 'De berechtiging'

Geen driemaster blijft onbeschreven blad.

(De meesters waren thuis: geopend boek
en leesbaar; hun geheim op doek na doek.)

Een zachte avondbries over de stad…

James Ensor De val der opstandige engelen
James Ensor 'De val der opstandige engelen'

Een Oostends drieluik: een wat uit de hand gelopen opdracht
Toen Hans Helsen me vroeg om een tekst die op muziek zou kunnen gezet worden voor de verjaardag viering van de Camerata Ostendia, kon (en wou) ik dat om diverse en goede redenen niet weigeren.  Dat het een “Oostendse” tekst zou worden stond meteen vast, maar hoe?  Ik moet als onmiskenbare ‘binnenlander’ bekennen dat mijn impulsen daarvoor – buiten de ontegensprekelijke vakantie-reputatie van de kuststad – onmiddellijk de culturele toer opgingen, waarbij Ensor (met zijn tongue-in-cheek-schilderijen) op dat ogenblik  zowat de ‘incontournabele’ (en enige) invalshoek vormde.  Het speelse en muzikale karakter van het toenmalig resultaat beviel me best, en Hans reageerde tevreden.  Een andere muziekvriend van me die het gedicht las, zei dat hemzelf bij de tekst onmiddellijk een welbepaald harmonisch schema voor ogen (oren?) kwam.

Eind goed al goed”, dacht ik, maar zo werkt het zelden.  Na een week of zo, vond ik het wat schraal om zomaar een stad te herleiden tot één schilder, hoe intrigerend die man dan ook was en blijft.  Vlug studiewerk leerde me dat er buiten Ensor nog wel meer kleurrijks aan zee was te vinden, en mijn persoonlijke voorkeuren deden de rest: de intrigerende Spilliaert voorop (waarvan ik me een imponerende Brusselse tentoonstelling herinnerde) en de oer-Vlaamse Permeke.  Bij een studie-uitstapje naar de kuststad leerde ik dat ze daar alle drie een prominente plaats hadden verdiend én gekregen in het museum. Best inspirerend werd het zeker, en het onverwachte cadeau van die uitstap was – je gelooft het amper – dat ik die dag (voor de geschiedenis: dinsdag 27 september 2016) vanop het strand bij de Venetiaanse gaanderijen in de verte een heuse driemaster de vaargeul zag uitvaren, en dat ik later, net toen ik de trein huiswaarts wou nemen, van op de nieuwe pier diezelfde driemaster imposant de haven weer zag binnenzeilen.  Meer moest dat niet zijn!

Dat achteraf drie zeer verschillende toondichters (respectievelijk de componisten Paul Schollaert, Michaël Vancraeynest en Hans Helsen) elk met eigen inzicht, techniek en persoonlijkheid een luikje voor hun klinkende rekening namen, was de kroon op een lichtjes uit de hand gelopen opdracht. de première werd gegeven door de opdrachtgever, de Camerata Ostendia, (o.l.v. Hans Helsen) op 20 mei 2017, uiteraard in Oostende.

Jos Stroobant

Constant Permeke  De oogst 1917

Constant Permeke 'De oogst' 1917