Terborgh-Patinier
Jaochim Patinier 'Landschap met Charon en de ziel'
Olieverf op paneel 64 x 103 cm, omstreeks 1520

Vaart over den Styx

F.C. Terborgh

Joachim Patinier

Dat links gedrochten schrik trachtten aan te jagen
had nauw belang, zo weinig als de bleke genius
ertegenover zwevend in nachtvaal landschap
Doch steeds wendde het oog zich op den tragen stroom terug:

daar, op de hoger gelegen brede kim
straalde – reeds onbereikbaar – nog brekend avondlicht,
onwerk'lijk, als om het afscheid te verzachten,
maar toch oneindig vurig nog begeerd.

Grens tussen nacht en dag bestendigd,
duizenden malen op zee gezien,
en door den varensman schuw gemeden
als een dreigende, te zware herinnering.

Jaochim Patinier
Bouvignes (?) omstreeks 1465 – 1524 Antwerpen
Landschap met Charon en de ziel
Olieverf op paneel 64 x 103 cm, omstreeks 1520

Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier
Jaochim Patinier, Bouvignes (?) omstreeks 1465 – 1524 Antwerpen
Jaochim Patinier
Bouvignes (?) omstreeks 1465 – 1524 Antwerpen
Patinier spelde zijn naam zowel Patinier als Paninir, waarschijnlijk afhankelijk van het feit of hij in een Vlaamse dan wel Franse context werkte. Hij was werkzaam in Antwerpen en schilderde landschappen die een mengeling zijn van fantasie en realisme,  met daarin kleine figuren die vaak verwantschap vertonen met de figuren van Jeroen Bosch. Patniers schilderijen vertegenwoordigen een belangrijke fase in het ontstaan van het zelfstandige landschapschilderij. Hij was in zijn eien tijd een gevierd schilder: de Spaanse koning Filips II bezat vijf schilderijen van hem (nu in het Prado in Madrid). Van Mander schrijft in zijn Schilderboeck dat Patinier in zijn schilderijen altijd een 'kakker' afbeeldde, een figuurtje dat echter in de nu bekende schilderijen slechts enkele malen voorkomt.

Charon, zielenschipper uit de Oudheid, vaart op een rivier die stroomt tussen het aardse paradijs links en de hel rechts. In het paradijs stromen de vier paradijsrivieren, die ontspruiten aan de fontein des levens (links achteraan). In de verte is een stad uitgebeeld (het hemelse Jeruzalem?). Rechts van de rivier wordt de hellemond bewaakt door de hellehond Cerberus met zijn drie koppen. Er lopen padden, symbolen van slechtheid. Het onderwerp van Charon met de ziel is uniek in de 16e-eeuwse schilderkunst.
Terborgh zal dit schilderij uit het bezit van het Prado wel gezien hebben toen hij verbonden was aan de ambassade in Madrid. Merkwaardig genoeg situeert hij de 'gedrochten' links, hoewel ze op het schilderij rechts zijn afgebeeld. Hij lijkt zich van het schilderij te bedienen om duidelijk te maken, dat een dode geen boodschap heeft aan hel of paradijs, maar vergeefs terug verlangt naar het leven.

Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier
Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier
Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier
Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier Terborgh-Patinier
Jaochim Patinier, Bouvignes (?) omstreeks 1465 – 1524 Antwerpen